Narratief sensemaking vergeleken met andere methodes
Onderzoeksmethodes lijken soms op elkaar, tot je ze naast elkaar legt. In de tabel hieronder vergelijken we kwantitatief, kwalitatief, mixed methods, verhalend onderzoek en narratief sensemaking. Zo zie je snel wat elke aanpak oplevert, waar de focus ligt en wat je mogelijk mist.
Voor je de tabel induikt, eerst dit: elke onderzoeksmethode kijkt naar dezelfde werkelijkheid, maar met een andere bril. De ene bril zoekt houvast in aantallen en gemiddelden. De andere luistert naar betekenis en nuance. Weer een andere probeert die twee te combineren. En verhalend onderzoek zet het verhaal zelf centraal als bron van inzicht.
In deze pagina leggen we SenseGuide’s methode van narratief sensemaking naast vier bekende routes: kwantitatieve methoden, kwalitatieve methoden, mixed methods (in de academische benadering) en verhalend onderzoek. Niet om een winnaar aan te wijzen, maar om scherp te maken waar de verschillen echt zitten. Wat voor soort vragen passen bij welke aanpak? Wat levert het op in sturing, leren en verantwoorden? En wat zie je juist níet als je alleen één route kiest?
De tabel hieronder helpt je vergelijken op concrete punten, zoals: hoe data wordt verzameld, wie betekenis geeft aan wat er gebeurt, hoe je omgaat met context en uitzonderingen, en hoe stevig uitspraken zijn voor beleid en praktijk. Zie de tabel als een landkaart. Niet om je vast te pinnen op één pad, maar om bewuster te kiezen welke route past bij jouw vraag, jouw situatie en de ruimte die je hebt om te leren.
Aspect | Kwantitatieve methoden | Kwalitatieve methoden | Mixed methods | Onderzoek met verhalen | Narratief sensemaking |
Toepassing | Enquêtes, monitoring via indicatoren, censusonderzoek | Interviews, focusgroepen, casestudies, participerende observatie | Combineren van enquêtes en interviews/focusgroepen via convergerend, explanatory of exploratory designs | Storylistening, Most Significant Change (MSC) | SenseMaker methode |
Focus | Meten van vooraf bepaalde variabelen; vergelijken van groepen | Begrijpen van processen, ervaringen en betekenissen | Inzicht krijgen door combinatie van cijfers en verhalen, vaak na elkaar verzameld | Begrijpen van ervaringen vanuit concrete verhalen; betekenisgeving door verteller zelf (Storylistening) of door panel (MSC) | Begrijpen van ervaringen en betekenisgeving; met directe koppeling van verhalen en kwantitatieve duiding door respondenten zelf |
Data | Numerieke en categorische data | Verhalende, tekstuele data | Gescheiden kwantitatieve en kwalitatieve data die later geïntegreerd worden | Volledig uitgeschreven microstories + duidingen door vertellers (Storylistening) of selectie en duiding door panels (MSC) | Verhalen in tekst, audio en beeld gecombineerd met zelf ingevulde gesloten vragen; kwantitatieve en kwalitatieve data uit één en dezelfde bron |
Betrouwbaarheid | Hoge betrouwbaarheid door statistische validatie en grote steekproeven | Vertrouwend op saturatie en triangulatie; beperkte generaliseerbaarheid | Betrouwbaarheid afhankelijk van kwaliteit van afzonderlijke datasets en integratieproces | Vertrouwend op saturatie (verzadiging) voor kwalitatieve diepgang; selectieve betrouwbaarheid bij panelkeuzes (MSC) | Hoge betrouwbaarheid door statistische validatie en grote steekproeven plus vertrouwend op saturatie en triangulatie. Combinatie van kwalitatieve diepgang en kwantitatieve betrouwbaarheid |
Informatie | Objectieve metingen van vooraf vastgelegde thema’s | Diepe verkenning van beleving, context en achtergronden | Eerst cijfers of verhalen verzamelen, daarna combineren voor verdieping of verklaring | Rijke verzameling microstories (Storylistening) of meest betekenisvolle veranderingen (MSC) + betekenisgeving | Directe koppeling van verhalen en cijfermatige indicatoren; inzicht in patronen, zachte signalen en verhalen achter indicatoren |
Analyse | Statistische analyses van spreiding, verbanden en effecten | Thematische analyse, codering van betekenis en processen | Eerst afzonderlijk analyseren, dan combineren in triangulatie of sequentiële interpretatie | Iteratief analyseren: patronen zoeken in verhalen en betekenissen (Storylistening) of betekenisvolle selecties en reflecties maken (MSC) | - Verkennend: patroon- en statistische analyses - Verdiepend: thematische analyse van verhalen - Overstijgend: narratieve analyses - Samenhangend: analyse samenhang tussen kwantitatieve data en narratieve data - Combinatie van menselijke analyse en AI |
Redeneer model | Deductief: theorie → hypothese → toetsing | Inductief: observatie → patroon → theorie | Combinatie van deductief en inductief, afhankelijk van design | Fenomenologisch en responsief: betekenis ontstaat vanuit verteller (Storylistening) of betekenis wordt gezamenlijk geconstrueerd (MSC) | Abductief: kennis bijeenbrengen patronen herkennen verbanden leggen en redeneren betekenis geven handelingsperspectief vinden |
Verantwoording van de tabel
Deze tabel is bedoeld als een praktisch referentiekader. Hij helpt je om onderzoeksmethodes eerlijk naast elkaar te leggen. Niet op basis van gevoel. Wel op basis van vaste vergelijkpunten, zoals doel, type data, rol van de onderzoeker, manier van analyseren en hoe je omgaat met context en onzekerheid. De inhoud van de tabel is geschreven door Dave van Mourik. Hij baseert zich op meer dan 15 jaar zelfstudie en praktijkervaring met kwantitatief en kwalitatief onderzoek, mixed methods, narratieve theorie en naturalistic sensemaking.
De gekozen beschrijvingen zijn samenvattingen. Ze zijn bewust kort gehouden. Dat maakt de tabel leesbaar. Het betekent ook dat nuances soms buiten beeld vallen. De tabel wil daarom niet “de waarheid” geven, maar een helder startpunt om betere vragen te stellen. Bijvoorbeeld: welke aanpak past bij mijn vraag, mijn omgeving en de ruimte die ik heb om te leren en bij te sturen?
De tabel is onderbouwd met literatuur uit vier hoeken. 1) basiswerken over sociaal-wetenschappelijke methoden, 2) handboeken voor kwalitatieve analyse, 3) kernwerken over mixed methods, 4) publicaties over sensemaking en participatory narrative inquiry. Waar bronnen elkaar tegenspreken, is dat niet weggepoetst. Dat spanningsveld hoort bij onderzoek. Het is precies het soort verschil dat je in de tabel zichtbaar wilt maken.
Bronnen
Braun, V., & Clarke, V. (2022). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.
Brinkman, J. (2020). Praktijkonderzoek voor sociaal werk. Noordhoff.
Brinkman, J. (2024). Vragenlijsten. Noordhoff.
Bryman, A. (2016). Social research methods (5th ed.). Oxford University Press.
Creswell, J. W. (2022). A concise introduction to mixed methods research (2nd ed.). SAGE.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE.
Davies, R., & Dart, J. (2005). The “Most Significant Change” (MSC) technique: A guide to its use. https://mande.co.uk/wp-content/uploads/2018/01/MSCGuide.pdf
Elliott, J. (2005). Using narrative in social research. SAGE.
Guijt, I., et al. (2022). The learning power of listening: A practical guide for using SenseMaker. Practical Action Publishing.
Klein, G. (2013). Seeing what others don’t: The remarkable ways we gain insights. Nicholas Brealey Publishing.
Kurtz, C. F. (2013). More work with stories: Advanced topics in participatory narrative inquiry. Creative Commons.
Moenandar, S.-J., Basten, F., Taran, G., Panagoulia, A., Coughlan, G., & Duarte, J. (2024). The structured narrative interview. Narrative Inquiry, 34(2), 307–334.
Riessman, C. K. (1993). Narrative analysis. SAGE.
Scheringa, T., & Visser, B. (2022). Narratief onderzoek volgens de storylistening methode. https://www.storylistening.nl
Silverman, D. (2024). Interpreting qualitative data. SAGE.
Snowden, D. J., & Boone, M. E. (2007). A leader’s framework for decision making. Harvard Business Review, 85(11), 68–76.
Snowden, D., & Kurtz, C. F. (2003). The new dynamics of strategy: Sense-making in a complex and complicated world. IBM Systems Journal, 42(3), 462–483. https://doi.org/10.1147/sj.423.0462
Tavory, I., & Timmermans, S. (2014). Abductive analysis: Theorizing qualitative research. University of Chicago Press.
Tracy, S. J. (2019). Qualitative research methods: Collecting evidence, crafting analysis, communicating impact. Wiley-Blackwell.
van der Merwe, S., et al. (2019). Making sense of complexity: Using SenseMaker as a research tool. Systems, 7, 25.
Verhoeven, N. (2018). Wat is onderzoek? Praktijkboek voor methoden en technieken. Boom.
Dave van Mourik
Dave is oprichter, eigenaar en managing partner van SenseGuide. Hij heeft een achtergrond in bedrijfseconomie en werkte jarenlang als organisatieadviseur. Tussen 2005 en 2012 was hij manager innovatie bij Alliander. Daar bracht hij het complexiteitsdenken en narratief sensemaking binnen in het innovatiemanagement. Sinds 2012 helpt hij met SenseGuide organisaties om deze benaderingen toe te passen op maatschappelijke en organisatorische vraagstukken.