Wat is het Cynefin framework?

Organisaties hebben altijd wel te maken met vraagstukken waarbij er nooit één 'beste' waarheid is. Denk aan een acute crisis, veiligheidsvraagstukken, de introductie van een nieuw concept, een transformatie, of een onverklaarbare daling in klanttevredenheid. De eerste reflex is vaak: analyseren, plannen, uitvoeren, bijsturen. Soms werkt dat. Vaak niet.

Het Cynefin framework helpt om dat verschil te zien. Het stelt twee vragen die simpel klinken maar zelden serieus worden gesteld: waar staan we eigenlijk — wat voor soort vraagstuk is dit — en wat zijn vanuit dáár aannemelijke vervolgstappen?

Veel managementmodellen beloven hetzelfde: volg deze stappen en je krijgt resultaat. Ze gaan ervan uit dat de wereld zich laat sturen als je maar genoeg analyseert en goed plant. Voor een deel van het werk in organisaties klopt dat ook. Een logistiek proces, een financiële administratie, een ICT-implementatie — daar werken plannen, protocollen en KPI's prima.

Maar veel vraagstukken laten zich niet zo aanpakken. Een transformatie waar mensen onderdeel van zijn. Een cultuur die niet meebeweegt met een nieuwe strategie. Klanten die afhaken zonder dat iemand precies weet waarom. Vraagstukken die zich gaandeweg ontvouwen, en waar de uitkomst pas zichtbaar wordt door erin te werken. Wie dat type vraagstuk behandelt alsof het een planbaar project is, krijgt schijnzekerheid. En vaak verspild geld.

Cynefin is een andere manier van kijken. Het dwingt om eerst te bepalen met wat voor soort vraagstuk je te maken hebt, en welke werkwijze daarbij past. Soms is een goed plan precies wat nodig is. Soms is dat juist de bron van het probleem. Wie het verschil leert zien, neemt betere beslissingen — en stopt met het toepassen van techniek op vraagstukken die om iets anders vragen.

Wat maakt Cynefin anders?

De meeste managementmodellen werken zo: je krijgt een typologie aangereikt, je bepaalt in welk vakje jouw situatie past, en daar rolt een aanpak uit. Het model staat centraal, en de werkelijkheid wordt erin gepast.

Cynefin werkt andersom. Niet het model staat centraal, maar wat er feitelijk leeft en gebeurt. Snowden noemt dat principe data precedes the framework. Het beeld van de situatie ontstaat in het gesprek tussen de mensen die erbij betrokken zijn — bestuurders, professionals, bewoners, klanten. Hun ervaringen, voorbeelden en observaties vormen de input. Pas vanuit dat materiaal wordt zichtbaar in wat voor soort vraagstuk je je bevindt, en welke werkwijze daarbij past.

Dat verandert ook wie aan het roer staat. Een typologie kun je in je eentje invullen, achter je bureau. Cynefin werkt alleen als je het samen doet, met de mensen die de situatie kennen. Daarmee verschuift het denken: van de expert die de situatie diagnosticeert naar de groep die zichzelf situeert. Het maakt sensemaking tot een collectief proces, en geen individuele oefening.

Voor bestuurders en managers betekent dat: je hoeft niet vooraf te weten wat voor soort vraagstuk je behandelt. Je organiseert de condities waaronder dat zichtbaar wordt. Voor teams betekent het: hun observaties en ervaringen zijn geen aanvulling op de analyse — ze zijn de analyse.

Achtergrond

De bedenker van het Cynefin framework is Dave Snowden, oprichter van The Cynefin Co. De Harvard Business Review wijdde in november 2007 een coverartikel aan Cynefin. Het artikel kreeg datzelfde jaar de Best Practitioner Paper-prijs van de Academy of Management en won in 2011 de Citations of Excellence-prijs voor de vijftig beste artikelen die in 2007 zijn gepubliceerd.

Sinds die publicatie is Cynefin ingezet bij uiteenlopende vraagstukken: van het oplossen van gijzelingssituaties en toekomstverkenning op overheidsniveau tot softwareontwikkeling en de analyse van dalende klanttevredenheid.

Het Cynefin framework vormt een belangrijk denkkader achter narratief sensemaking, ons dagelijks werk. Maar we leggen het framework nooit vooraf op. We starten met de verhalen en ervaringen van mensen.

Soms blijkt Cynefin gaandeweg een bruikbaar hulpmiddel — bijvoorbeeld wanneer de uitkomsten van een sensemakingtraject vertaald moeten worden naar handelingsperspectief. Dan helpt het om met opdrachtgevers en betrokkenen te bepalen welk type vervolgstap past bij wat de verhalen laten zien. Niet elke uitkomst vraagt om hetzelfde soort actie. Wanneer Cynefin op zo'n moment past, zetten we het in. Wanneer het niet past, niet.

Het Cynefin framework kan ook losstaand worden ingezet, zonder een sensemakingtraject vooraf.

Cynefin framework workshop

Een workshop gericht op de praktische toepasbaarheid van het Cynefin framework: een sensemaking-hulpmiddel voor teams om de juiste aanpak te kiezen in de juiste context.

Dit artikel is geschreven door Dave van Mourik, oprichter en managing partner van SenseGuide. Dave ontmoette Dave Snowden voor het eerst in 2011 en kreeg vanaf dat moment persoonlijk training en begeleiding van hem in de theorie en praktijk van het Cynefin framework.

Sindsdien begeleidde hij namens SIOO, AOG School of Management en Comenius Cynefin-workshops met ziekenhuisbestuurders, de nationale politie, managers van zorginstellingen, NGO's en corporate organisaties.